Ναι — υπάρχουν αρκετές εντυπωσιακές ομοιότητες, παρόλο που το
The Dig (1995, της LucasArts) και το
Miss Smilla's Feeling for Snow (1992, του Peter Høeg) διαφέρουν σημαντικά ως προς το είδος και τον τόνο τους. Δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει άμεση επιρροή του ενός στο άλλο, όμως μοιράζονται αρκετά ιδιαίτερα θεματικά και αφηγηματικά στοιχεία.
1. Ο πάγος ως πηγή γνώσης
Αυτή είναι ίσως η βαθύτερη ομοιότητα.
Στο
Miss Smilla's Feeling for Snow, η Σμίλα «διαβάζει» το χιόνι και τον πάγο σχεδόν σαν να είναι μια γλώσσα. Ο πάγος διατηρεί την ιστορία, αποκαλύπτει κρυφές κινήσεις και περιέχει στοιχεία που οι άλλοι αδυνατούν να αντιληφθούν.
Στο
The Dig, ο εξωγήινος κόσμος είναι γεμάτος από κρυσταλλικές δομές, παγωμένα κατάλοιπα ενός εξαφανισμένου πολιτισμού και γεωλογικά ίχνη που πρέπει να ερμηνευθούν. Το ίδιο το περιβάλλον αφηγείται την ιστορία.
Και στα δύο έργα, το φυσικό τοπίο αντιμετωπίζεται ως ένα «κείμενο» που απαιτεί εξειδικευμένη παρατήρηση και όχι ωμή δύναμη.
2. Αρχαιολογία αντί για δράση
Καμία από τις δύο ιστορίες δεν βασίζεται κυρίως στη δράση ή στις συγκρούσεις.
Αντίθετα, οι πρωταγωνιστές ανακαλύπτουν:
- έναν εξαφανισμένο ή σχεδόν εξαφανισμένο πολιτισμό
- μυστηριώδη αντικείμενα
- επιστημονικούς γρίφους
- ίχνη γεγονότων που συνέβησαν πολύ παλιά
Η ένταση προκύπτει κυρίως από την ανασύνθεση γεγονότων του παρελθόντος.
3. Επιστήμη και μυστήριο
Και τα δύο έργα θολώνουν συνειδητά τα όρια μεταξύ διαφορετικών ειδών.
Το
Miss Smilla's Feeling for Snow ξεκινά ως αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά εξελίσσεται σε ιστορία που περιλαμβάνει:
- παγετωνολογία
- μαθηματικά
- γεωλογία
- εξερεύνηση της Αρκτικής
- στοιχεία υποθετικής επιστήμης
Το
The Dig ξεκινά ως επιστημονική φαντασία, αλλά εξελίσσεται σε:
- αρχαιολογία
- ξενολογία
- κοσμολογία
- φιλοσοφικούς προβληματισμούς γύρω από την εξαφάνιση και την αναγέννηση
Κανένα από τα δύο δεν περιορίζεται άνετα σε ένα μόνο λογοτεχνικό ή αφηγηματικό είδος.
4. Απομόνωση
Και οι δύο πρωταγωνιστές περνούν μεγάλο μέρος της ιστορίας αποκομμένοι από τον συνηθισμένο ανθρώπινο κόσμο.
Η απομόνωση εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό:
- λιγότερους περισπασμούς
- εντονότερη παρατήρηση
- σταδιακή συγκέντρωση στοιχείων
- αυξανόμενη ψυχολογική ένταση
Τα ίδια τα τοπία λειτουργούν σχεδόν ως ξεχωριστοί χαρακτήρες.
5. Μια αρχαία νοημοσύνη
Και οι δύο ιστορίες περιστρέφονται γύρω από τα ίχνη μιας νοημοσύνης που πλέον απουσιάζει.
Στο
Miss Smilla's Feeling for Snow, αυτό εκφράζεται μέσα από κρυφές επιστημονικές αποστολές και αθέατη έρευνα, οι συνέπειες της οποίας εξακολουθούν να υπάρχουν.
Στο
The Dig, πρόκειται για έναν εξωγήινο πολιτισμό του οποίου τα τεχνολογικά κατάλοιπα εξακολουθούν να λειτουργούν, παρότι οι δημιουργοί τους έχουν χαθεί.
Οι πρωταγωνιστές ερευνούν περισσότερο την απουσία παρά την παρουσία.
6. Ήρεμοι, διανοούμενοι πρωταγωνιστές
Ο Μπόστον Λόου και η Σμίλα έχουν πολύ διαφορετικές προσωπικότητες, όμως κανείς τους δεν είναι ο τυπικός ήρωας δράσης.
Πετυχαίνουν χάρη σε:
- την παρατήρηση
- την υπομονή
- τη λογική σκέψη
- την τεχνική και επιστημονική γνώση
Δεν ξεπερνούν τα εμπόδια με τη δύναμη, αλλά αποκρυπτογραφώντας τα.
7. Μια μελαγχολική ατμόσφαιρα
Και τα δύο έργα έχουν έναν ασυνήθιστα στοχαστικό χαρακτήρα.
Εστιάζουν σε θέματα όπως:
- η μοναξιά
- οι χαμένοι κόσμοι
- η ανθρώπινη μικρότητα απέναντι στο σύμπαν
- η επιστημονική περιέργεια που συνυπάρχει με μια αίσθηση θλίψης
Αυτός ο συναισθηματικός τόνος είναι σπάνιος τόσο στα παιχνίδια περιπέτειας όσο και στα αστυνομικά μυθιστορήματα.
Σημαντικές διαφορές
Δεν πρέπει, βέβαια, να υπερβάλουμε τις ομοιότητες.
Το
Miss Smilla's Feeling for Snow ασχολείται κυρίως με την αποικιοκρατία, την ταυτότητα, την πολιτική και τη διαφθορά μεγάλων οργανισμών, ενώ το
The Dig επικεντρώνεται περισσότερο σε κοσμικά ζητήματα, την εξωγήινη αρχαιολογία, τη θνητότητα και τη λύτρωση. Η ιστορία της Σμίλα παραμένει βαθιά ριζωμένη στους ανθρώπινους θεσμούς, ακόμη και όταν αποκτά στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, ενώ το
The Dig αγκαλιάζει τελικά τις μεγάλες ιδέες της διαστημικής επιστημονικής φαντασίας.
Υπάρχει πιθανότητα άμεσης επιρροής;
Δεν υπάρχει δημόσια τεκμηριωμένη ένδειξη ότι οι δημιουργοί του
The Dig εμπνεύστηκαν από το
Miss Smilla's Feeling for Snow. Ωστόσο, και τα δύο έργα εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, σε μια περίοδο όπου υπήρχε έντονο ενδιαφέρον για ιστορίες που συνδύαζαν την επιστημονική έρευνα, τα απομονωμένα τοπία και το μυστήριο.
Αν αυτό που σας έκανε εντύπωση είναι κυρίως η κοινή ατμόσφαιρα και όχι τόσο η πλοκή, τότε η παρατήρησή σας είναι εύστοχη. Και τα δύο έργα εκφράζουν αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε το
«επιστημονικό υψηλό» (scientific sublime): την αίσθηση δέους που γεννιέται όταν η προσεκτική διερεύνηση παράξενων, αφιλόξενων τόπων οδηγεί σε υπαρξιακά ερωτήματα για την ανθρωπότητα και τον ίδιο τον πολιτισμό.